फिचर

मनाला  व शरीराला रिसेट करण्यासाठी शुन्य मेडिटेशन!

मित्रांनो मी शुन्य मेडीटेशन डॉ पुवेन (मेलबर्न ऑस्ट्रेलिया) यांच्याकडून ऑनलाईन शिकलो. आणि शून्यता ची प्रेरणा घेउन मी एक जानेवारी पासुन फेसबुक वर रोज सकाळी 8 वाजता लाईव्ह जाऊन सर्व जनतेला शिकवत आहे. आज पर्यंत 160 दिवस पूर्ण झाले आहेत… डॉ लिम सिओ जीन (CEO DXN) जे स्वतः गेली 50 वर्ष शुन्य प्रॅक्टिस करत आहेत… व शुण्यटी इंटरनॅशनल फाउंडेशन (SIF) च्या माध्यमातून सर्व जगाला हे शिकवत आहेत. हे शुन्य आर्टिकल सुद्धा त्यांनी इंग्रजी मध्ये लिहिले असून त्याचा हा मराठीतून अनुवाद आहे… जेणेकरून जास्त लोकांना याचा फायदा होइल.

शून्य मेडिटेशन मध्ये आपण आपल्या श्वासा वर लक्ष केंद्रित करून श्वास आत व बाहेर सोडण्याची प्रॅक्टिस करतो. (zero meditation is necessary for body and mind) शून्य मेडिटेशन चा प्रायमरी हेतू हा आपल्या मनाला ट्रेन करून त्याची संभाव्य क्षमता रिलीज करणे आहे. आपण शांतता प्रस्थापित करण्यासाठी मनाला ट्रेन करतो, नंतर आपण एकदम एकाग्रतेने काम करतो, आणि समृद्धतेने आपले कर्तव्य पार पाडतो. आपले मन व शरीर हे वेगळे केले जाऊ शकत नाही. आपल्या मनास प्रशिक्षित करण्यासाठी आपल्या शरीरास प्रशिक्षण देणे आवश्यक आहे. आपल्या श्वासास प्रशिक्षण देऊन आपण आपले मन आणि आपले शरीर दोन्ही प्रशिक्षित करू शकता. आपल्या शरीराचे प्रशिक्षण, श्वासोच्छ्वास आणि मनाचे प्रशिक्षण ही तीन गोष्टी शून्य मेडीटेशन मध्ये येतात. शरीराचे प्रशिक्षण सोपे आहे, म्हणून आम्ही प्रथम ते करतो. शुन्य मेडीटेशन मध्ये आपले मन व शरीर एकत्र करतो. शुन्य मेडीटेशन चा सराव हा योगाचा नैसर्गिक प्रकार आहे.

बुद्धांच्या सुरुवातीच्या शिकवणींनुसार आपण असे अनुमान काढू शकतो की शरीर, श्वासोच्छ्वास आणि मनाचे प्रशिक्षण हे तीन आवश्यक गोष्टी आपण शून्य मेडीटेशन मध्ये आहेत. बुद्धांनी शिकवलेल्या सर्व सूचना एकदम सरळ व बेसिक आहेत. शरीराचे जे पाहिले प्रशिक्षण आहे ते शून्य मधील पहिले आहे त्यामुळेच आज पूर्ण जगात व्यावसायिक पणे योगा शिकवण्यास सुरुवात झाली.

बुद्धाच्या मूळ शिकवणीनुसार, आपण आपला श्वास नैसर्गिक अवस्थेत पाहिला पाहिजे. यामुळे आपण आपल्या शारीरिक आणि मानसिक स्वास्थ ट्रॅक करण्यास मदत करते. श्वासोच्छ्वास पाहणे म्हणजे आपली नाडी पाहण्यासारखे आहे. आपला श्वास छोटा किंवा लांब आहे, खोल किंवा उथळ आहे का? किंवा फास्ट वा मृदु आहे, आपण हे निरीक्षण केले पाहिजे. जर आपण कठोर आणि मऊ श्वास घेत असाल तर आपले शरीर तणावग्रस्त असू शकते. त्याचे निरीक्षण करत रहा आणि आपल्या श्वासोच्छवासामध्ये अडथळा आणू नका. आपल्यास असे लक्षात येईल की जेव्हा शरीर विश्रांती घेते तेव्हा श्वासोच्छ्वास मऊ आणि लांब होतो. हे सक्तीने नव्हे तर नैसर्गिकरित्या केले पाहिजे.

शुन्य मधील सर्वोच्च पातळी ही आपल्या मनाचे युनियन सुप्रीम चेतने सोबत करने आहे. बुद्धांनी हे स्पष्ट केले की आपले मन शुद्ध करण्याचा एकमेव मार्ग म्हणजे स्वत: ला इजा न करणे आणि लालसेपासून स्वत: ला दूर ठेवणे होय.

शुन्य मध्ये आपल्या बॉडी च्या ट्रेनिंग मध्ये दोन लेव्हल असतात, बेसिक लेव्हल मध्ये तुमच्या शरीराचा वरचा व खालच्या भागाचे रक्ताभिसरण वाढवण्यावर भर असतो. वरील लेव्हल मध्ये तुमच्या शरीरावर नियंत्रण ठेवावे लागते जेणेकरून तुम्ही स्वतः ला व दुसऱ्याला ईजा पोहोचवणार नाही. डॉ लिम सिओ जीन यांनी हँड स्विंग एक्सरसाइजची ओळख करुन दिली, हा अभ्यास हजारो वर्षांपासून केला जातो. हे लोकांचे आरोग्य चांगले ठेवते आणि बर्‍याच जुनाट आजारांना बरे करते. आपण आपल्या शुन्य सराव आधी किंवा नंतर हँड स्विंगचा सराव करू शकता. आपण संगीत ऐकताना किंवा टीव्ही पाहतांना आपण हा व्यायाम करू शकता. हा व्यायाम आपल्या शरीरात रक्ताभिसरण वाढण्यासाठी केला जातो.

हाताच्या स्विंगनंतर आपण आपला हात हळू हळू वर नेण्याचा आणि खाली आणण्याचा सराव करा. हे आपल्या उर्जेचा प्रसार करण्यासाठी केले जाते. जेव्हा आपण हात वर करता तेव्हा फुफ्फुसांचा विस्तार होतो आणि आपण श्वास आत घेता. जेव्हा आपण आपला हात खाली करता तेव्हा फुफ्फुसे संकुचित होतात आणि आपण श्वास बाहेर टाकता. ध्यान करताना बसण्याचे तीन मार्ग आहेत. सर्वात अवघड असलेल्यास संपूर्ण कमळ (Full Lotus Position) म्हणतात, जिथे आपण आपली मांडी अशी घालता की आपल्या दोन्ही पायाचे तळवे वरी मांडीपर्यंत जातात. हे आपोआप आपल्या मणक्याचे हाड सरळ करते. अजून एक याची सोपी आवृत्ती म्हणजे अर्धा कमळ(Half Lotus Position), जिथे आपण मांडीच्या वर एक पाय ठेवता, हे आपल्यापैकी बहुतेकांना केले जाऊ शकते. तथापि, यात शरीर पुढे वाकु शकते, आणि आपल्या मणक्याचे हाड सरळ राहत नाही. यासाठी आपल्या मणक्याचे सरळ करण्यासाठी कडक उशीवर सुमारे 3 ते 4 इंच उंचीवर बसणे आवश्यक आहे. नियमितपणे मांडी घालून बसणे हा बसण्याचा सर्वात सोपा मार्ग आहे. यासाठी कडक उशी बसताना खाली आवश्यक आहे.

शुन्य मध्ये मनावर नियंत्रण ठेवण्यासाठी शरीरावर नियंत्रण ठेवणे आवश्यक आहे. आणि यासाठी सोपा उपाय म्हणजे पंचशिलाचे पालन करणे. यात पाच मार्गदर्शक तत्वे आहेत.

i) आपण कोणासही हानी पोहोचवू नये
ii) जे आपल्या मालकीचे नाही असे आपले म्हणुन घेऊ नका
iii) आपण कोणत्याही कुटूंबाची आणि समाजाची हार्मनी घालवू नये
iv) तुम्ही खोटा दावा करु नका
v) तुम्ही स्वतः अंमली पदार्थ घेऊ नये

आपल्या शरीराला प्रशिक्षण देणे सोपे आहे. शुन्याची पद्धत शक्तिशाली पण सोपी आहे.

डॉ प्रशांत दहिरे
MBBS, MD
प्रेव्हेंटिव्ह मेडिसिन तज्ञ
सहाय्यक प्राध्यापक
स्वामी रामानंद तीर्थ ग्रामीण शासकीय वैद्यकीय महाविद्यालय अंबाजोगाई
मोबाइल: 9423168185
फेसबुक: @prashantdahire

Show More

Related Articles

Back to top button
error: Content is protected !!